Talamus

Anatomi

• Diensefalonun en büyük bölümü; iki yumurta şekilli kitle, 3. ventrikülün yan duvarları, interthalamik adezyon ile bağlı.
• İnternal medüller lamina ile anterior, medial ve lateral gruplar.
• Çekirdekler: VPL/VPM (somatosensoriyel), LGN (görme), MGN (işitme), VA/VL (motor), mediodorsal (PFC), anterior (limbik), pulvinar (görsel dikkat), retiküler (GABAerjik kapı), intralaminer (uyarılmışlık).
• Kanlanma: PCA (talamoperforan, talamogenikulat arterler), posterior komünikan ve anterior koroidal arterler.

Alt yapılar

7 alt yapı; her birinin kendi sayfası var.

• Anterior Çekirdek Grubu ANPapez devresinin talamik istasyonu: mamiller cisimden gelen bilgiyi singulat kortekse aktararak epizodik belleği ve yön bulmayı destekler.
• Mediodorsal Çekirdek MDPrefrontal korteksin talamik ortağı: çalışma belleği, karar verme ve ödül öğrenmesini prefrontal devrelerle birlikte yürütür.
• Ventral Anterior Çekirdek VABazal ganglion çıkışını premotor ve prefrontal kortekse ileten motor planlama istasyonu.
• Ventral Lateral Grup (Dorsal Bölüm) VLdVentral lateral bölgenin dorsal kısmı: serebellum ve bazal ganglion girdilerini motor kortekse aktaran röle çekirdeklerinin bulunduğu alan.
• Ventral Lateral Grup (Ventral Bölüm) VLvVentral lateral bölgenin ventral kısmı: motor ve duyusal röle çekirdeklerine komşu, korteksle karşılıklı bağlantılı alan.
• Santral Lateral – Lateral Posterior – Medial Pulvinar CL-LP-MPuUyanıklıkla ilişkili intralaminar santral lateral çekirdeği ve asosiyasyon kortekslerine bağlı lateral posterior ile medial pulvinarı içeren grup.
• Pulvinar PulTalamusun en büyük çekirdeği: görsel dikkati, belirginliği ve korteks alanları arasındaki iletişimi düzenler.

İşlevler

• Duyusal bilginin kortekse aktarımı ve süzülmesi (koku hariç).
• Uyku–uyanıklık ve bilinç düzeyi; talamokortikal ritimler ve uyku iğcikleri (retiküler çekirdek).
• Dikkat: pulvinar ve retiküler "kapı" mekanizması.
• Bazal ganglion ve serebellum çıkışlarını motor kortekse iletme (VA/VL).
• Çalışma belleği ve yürütücü işlevler (mediodorsal–PFC); bellek (anterior çekirdek — Papez).

Bağlantılar ve kimya

• Tüm korteks (talamokortikal ve kortikotalamik projeksiyonlar)
• Bazal ganglionlar (GPi → VA/VL)
• Serebellum (dentat → VL)
• Hipokampus ve mamiller cisim (anterior çekirdek)
• Glutamat (projeksiyon), GABA (retiküler), asetilkolin ve noradrenalin girdileri

Gelişim

Çocukluk ve ergenlik boyunca gelişimsel seyir.

• Talamokortikal aksonlar fetal dönemde kortikal alanların haritalanmasını yönlendirir.
• Uyku iğcikleri bebeklikte (~2–3. ay) ortaya çıkar; talamokortikal bağlantılar çocukluk boyunca olgunlaşır.
• Prematüre doğumda talamus hacmi ve bağlantılarında azalma.

Klinik

• Çocukluk çağı absans epilepsisi: talamokortikal ritim bozukluğu; T-tipi kalsiyum kanalları etosüksimidin hedefi. Etosüksimid ve valproat lamotrijinden daha etkili; valproat dikkat sorunlarına daha sık yol açtığından etosüksimid ilk seçimdir (Glauser ve ark., 2010). A
• Şizofreni: talamus hacmi ve PFC–talamus bağlantısında azalma (erken başlangıçlı olgularda da). Erişkin çalışmalarında uyku iğcikleri (talamik retiküler çekirdeğin ürettiği 12–16 Hz NREM salınımları) belirgin azalmış; bulgu gece boyunca kararlı, antipsikotiklere bağlı değil ve bilişsel performansla ilişkili (Ferrarelli ve ark., 2007, 2010). Aday biyolojik belirteç. B
• Tourette ve OKB: KSTK devresinin talamik halkası. ENIGMA-OKB'de ilaç almayan çocuklarda talamus daha büyük (d = 0,38); erişkinde ise pallidum büyük, hipokampus küçük. Çocuk ve erişkin OKB'sinin biyolojisi farklı olabilir (Boedhoe ve ark., 2017). A
• OSB ve şizofrenide duyusal kapılama farklılıkları.

Tedavi

İlaç, psikoterapi ve nöromodülasyon açısından bu bölge. Harf rozetleri kanıt düzeyidir.

• Absans epilepsisi: etosüksimid ile başlanır; 16 haftada tedavi başarısızlığı olmayanlar etosüksimidde %53, valproatta %58, lamotrijinde %29; dikkat sorunu valproatta %49, etosüksimidde %33 (Glauser ve ark., 2010; 453 çocuk). Jeneralize tonik-klonik nöbet de varsa etosüksimid yetmez. A
• Tourette'te derin beyin uyarımı: uluslararası kayıtta (185 hasta, 31 merkez) en sık hedef sentromedian talamus; 12 ayda motor tiklerde yaklaşık %38, vokal tiklerde %43 azalma; uyarıma bağlı konuşma bozukluğu ve parestezi sık ama geri dönüşlü (Martinez-Ramirez ve ark., 2018). Yalnızca dirençli, ağır olgularda. C
• Esansiyel tremorda talamik VIM çekirdeği derin beyin uyarımı ve odaklanmış ultrason (erişkin). B

Değerlendirme

Bu bölgenin işlevini yoklayan nöropsikolojik görevler ve ölçümler.

• EEG: uyku iğcikleri, absans nöbetlerinde 3 Hz diken-dalga
• Duyusal kapılama: P50 supresyonu, prepulse inhibisyonu (PPI)
• Dikkat testleri

Lezyon ve hasar

Hasar veya işlev bozukluğunda beklenen klinik bulgular.

• Talamik ağrı sendromu (Dejerine-Roussy), kontralateral duyu kaybı.
• Talamik amnezi (anterior/mediodorsal); Wernicke ensefalopatisi (tiamin eksikliği — ergenlerde anoreksiya veya bariyatrik cerrahi sonrası bildirilmiştir).
• Bilateral paramedian infarkt: hipersomni, apati, vertikal bakış felci.

Modelde

Bu yapının 3B modeldeki tanımı ve veri kaynağı.

CerebrA talamus etiketi. Seçilince içinde Najdenovska ve ark. (2018) atlasına göre ayrılmış yedi çekirdek grubu görünür.

Kaynaklar

Karttaki atıfların künyeleri; bağlantılar yayına (DOI) ya da PubMed aramasına gider.

1. Glauser TA ve ark. Ethosuximide, valproic acid, and lamotrigine in childhood absence epilepsy. N Engl J Med 2010;362:790–799. PubMed’de ara
2. Ferrarelli F ve ark. Reduced sleep spindle activity in schizophrenia patients. Am J Psychiatry 2007;164(3):483–492. PubMed’de ara
3. Boedhoe PSW ve ark. Distinct subcortical volume alterations in pediatric and adult OCD: a worldwide meta- and mega-analysis. Am J Psychiatry 2017. PubMed’de ara
4. Martinez-Ramirez D ve ark. Efficacy and safety of deep brain stimulation in Tourette syndrome: the International Tourette Syndrome Deep Brain Stimulation Public Database and Registry. JAMA Neurol 2018;75(3):353–359. PubMed’de ara