Hipokampus

Anatomi

• Medial temporal lobda, lateral ventrikülün temporal boynuzunun tabanında; baş (pes), gövde ve kuyruk.
• Alt alanlar: dentat girus, CA1–CA4, subikulum. Ana girdi kapısı entorinal korteks (perforan yol).
• Çıkış: fimbria–forniks → mamiller cisimler → talamus anterior çekirdek → singulat (Papez devresi).
• Kanlanma: PCA (hipokampal arterler) ve anterior koroidal arter.

İşlevler

• Yeni deklaratif (epizodik) anıların kodlanması ve konsolidasyonu.
• Mekânsal bellek ve navigasyon (yer hücreleri; entorinal ızgara hücreleri).
• Bağlamsal bellek: korkunun bağlama bağlanması ve bağlamın yanıtı düzenlemesi.
• Örüntü ayırma (dentat girus) ve örüntü tamamlama (CA3).
• HPA ekseninin negatif geri bildirimi (yoğun glukokortikoid reseptörleri).

Bağlantılar ve kimya

• Entorinal korteks (perforan yol)
• Forniks → mamiller cisim → talamus anterior (Papez devresi)
• Amigdala
• mPFC ve PCC
• Hipotalamus (HPA geri bildirimi)
• Kolinerjik septal girdiler, glutamat

Gelişim

Çocukluk ve ergenlik boyunca gelişimsel seyir.

• İnfantil amnezi: erken çocukluk anıları kalıcı değildir; hipokampal devreler (özellikle dentat girus) okul öncesi dönemde olgunlaşır.
• Hacim çocukluk ve ergenlik boyunca artar; ön ve arka bölümler farklı gelişim hızı gösterir.
• Erken çocuklukta destekleyici ebeveynlik daha büyük hipokampal hacimle ilişkili bulunmuştur (Luby ve ark., 2012).
• Kronik stres, yoksulluk ve istismar daha küçük hipokampal hacimle ilişkilidir. Çocukluk çağı kötü muamelesi özellikle sol CA2–CA3, CA4–dentat girus ve subikulumu etkiler; ilişki depresyon ya da TSSB öyküsüyle açıklanmıyor (Teicher ve ark., 2012; 193 genç erişkin). Hayvanlarda stresin nörogenezi baskıladığı ve dendritleri budadığı alanlarla aynı yerler. B

Klinik

• TSSB ve kronik stres: erişkinlerde küçük hacim; çocuk bulguları daha tutarsız.
• Depresyon: ENIGMA'da (1728 hasta, 7199 kontrol) hipokampus küçük (d = −0,14). Fark tekrarlayan depresyonda belirgin, ilk atakta yok. 21 yaş ve öncesinde başlayan depresyonda daha büyük (d = −0,20) (Schmaal ve ark., 2016). Erken başlangıç ve tekrarın önlenmesinin önemini destekler. A
• Temporal lob epilepsisi: mezial temporal skleroz (uzamış febril nöbet öyküsü ile ilişkili olabilir).
• Erken başlangıçlı şizofreni, Down sendromu, prematürite: hipokampal hacim farklılıkları.

Tedavi

İlaç, psikoterapi ve nöromodülasyon açısından bu bölge. Harf rozetleri kanıt düzeyidir.

• EKT: her seansta hipokampus hacmi yaklaşık %0,28 artar (281 hasta), ancak bu artış klinik yanıtı açıklamaz; hacim değişimi yanıt belirteci değildir (Oltedal ve ark., 2018). A
• Depresyonda erken ve yeterli tedavi ile tekrarın önlenmesi, ENIGMA'daki tekrar ve erken başlangıç bulgularıyla uyumludur (Schmaal ve ark., 2016). B
• Bellek sorunlarında bilişsel rehabilitasyon ve dış bellek destekleri (ajanda, hatırlatıcı) epilepsi cerrahisi sonrası ve temporal lob epilepsisinde kullanılır.

Değerlendirme

Bu bölgenin işlevini yoklayan nöropsikolojik görevler ve ölçümler.

• Sözel liste öğrenme (RAVLT, CVLT-C)
• Hikâye hatırlama, Çocuklar İçin Bellek Ölçeği (CMS)
• Rey figürü gecikmeli hatırlama, sanal navigasyon

Lezyon ve hasar

Hasar veya işlev bozukluğunda beklenen klinik bulgular.

• Bilateral: anterograd amnezi (H.M. vakası); retrograd amnezi zamana göre derecelenir.
• Kısa süreli bellek ve prosedürel bellek korunur.
• Sol lezyon sözel, sağ lezyon görsel-uzamsal belleği daha çok etkiler.

Modelde

Bu yapının 3B modeldeki tanımı ve veri kaynağı.

CerebrA hipokampus etiketi.

Kaynaklar

Karttaki atıfların künyeleri; bağlantılar yayına (DOI) ya da PubMed aramasına gider.

1. Teicher MH, Anderson CM, Polcari A. Childhood maltreatment is associated with reduced volume in the hippocampal subfields CA3, dentate gyrus, and subiculum. PNAS 2012;109(9):E563–E572. PubMed’de ara
2. Schmaal L ve ark. Subcortical brain alterations in major depressive disorder: findings from the ENIGMA Major Depressive Disorder working group. Mol Psychiatry 2016;21:806–812. PubMed’de ara
3. Oltedal L ve ark. Volume of the human hippocampus and clinical response following electroconvulsive therapy. Biol Psychiatry 2018. PubMed’de ara